PKP Intercity podsumowuje pierwsze miesiące Dartów

Pesa Dart (oznaczenie fabryczne 43WE, seria ED161) to ośmioczłonowy elektryczny zespół trakcyjny przeznaczony do obsługi połączeń dalekobieżnych. W 2014 r. PKP Intercity podpisało umowę na dostawę 20 takich składów wraz z 15-letnim serwisem, co uczyniło to zamówienie jednym z najważniejszych kontraktów taborowych ostatniej dekady. Analizując przetargi PKP z lat 2013–2016, kontrakt na Darty wyróżnia się zarówno skalą, jak i burzliwym przebiegiem realizacji.

Geneza projektu

Pesa Bydgoszcz rozwijała pojazdy elektryczne od 2004 r., kiedy powstał pierwszy EZT Mazovia (EN95) dla Warszawskiej Kolei Dojazdowej. W kolejnych latach producent wprowadził na rynek Acatusa (ED59), Bydgostię (ED74) i rodzinę Elf. W ramach rodziny Elf planowano wariant ośmioczłonowy do ruchu dalekobieżnego, jednak w postępowaniu dla PKP Intercity Pesa zaproponowała pojazdy z zupełnie nowej platformy – Dart.

Umowa i dofinansowanie

W kwietniu 2014 r. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju przyznało Pesie 7 mln zł dotacji na opracowanie prototypu. Miesiąc później, 23 maja 2014 r., PKP Intercity podpisało z producentem umowę na dostawę i 15-letni serwis 20 jednostek ED161. Kontrakt przewidywał również opcję zamówienia dodatkowych 10 składów w ciągu 3 lat.

Inwestycja była współfinansowana ze środków unijnych w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. Ministerstwo Rozwoju potwierdziło pod koniec 2015 r., że dotacja UE na tabor z Pesy została „całkowicie wykorzystana". Przeglądając przetargi transportowe z tego okresu, widać, że zamówienie na Darty było jednym z nielicznych kontraktów łączących zakup pojazdów z długoletnią umową serwisową.

Parametry techniczne ED161

• Typ: 8-członowy EZT (elektryczny zespół trakcyjny)
• Długość: 150,23 m
• Szerokość: 2 880 mm
• Masa: 395 t
• Prędkość eksploatacyjna: 160 km/h (konstrukcyjna: 200 km/h)
• Napęd: 6 silników asynchronicznych × 400 kW = 2 400 kW
• Zasilanie: 3 kV DC
• Miejsca siedzące: 60 (1. klasa, układ 2+1) + 292 (2. klasa, układ 2+2)
• Wyposażenie: klimatyzacja, Wi-Fi, gniazdka elektryczne, monitoring, 7 toalet, windy, stojaki na 6 rowerów, część barowa z kuchnią

Dart wykorzystuje wózki Jakobsa (współdzielone między członami), a ustrój nośny nadwozia wykonano ze stali wysokiej wytrzymałości i materiałów kompozytowych. Na moście w pobliżu Bydgoszczy pierwszy egzemplarz osiągnął 160 km/h, a na Centralnej Magistrali Kolejowej – 204 km/h.

Produkcja i opóźnienia

Pierwotnie prototyp miał być gotowy do końca 2014 r. Termin nie został dotrzymany – pierwszy Dart ukończono dopiero w maju 2015 r. Testy homologacyjne odbyły się na Okręgu Badań Pojazdów Szynowych w Żmigrodzie. 22 września 2015 r. jednostka ED161-004 została oficjalnie zaprezentowana na targach Trako w Gdańsku.

30 października 2015 r. Urząd Transportu Kolejowego dopuścił pierwszy Dart do eksploatacji. PKP Intercity odebrało go 2 grudnia 2015 r. Następnie odbiory nabrały tempa:

W lipcu 2015 r. umowę aneksowano, a kwestia terminowości dostaw stała się przedmiotem sporu. PKP Intercity zamierzało naliczyć Pesie kary umowne w wysokości 0,2% wartości pojazdu za każdy dzień zwłoki. Szacowana łączna kwota kar wynosiła od 50 do 70 mln zł – co przekraczało wartość pojedynczego składu. W marcu 2016 r. strony zdecydowały o poddaniu sprawy arbitrażowi.

Kontrowersje narosły dodatkowo w październiku 2015 r., kiedy kancelaria prawna Euro Legista wniosła o weryfikację procedury homologacyjnej, sugerując, że pojazd testowy mógł różnić się od wersji seryjnej w celu uzyskania mniejszej masy. Pesa odpowiedziała, że skład został oficjalnie zważony przez Instytut Kolejnictwa. Z kolei w listopadzie 2015 r. producent Newag złożył do prokuratury zawiadomienie dotyczące podejrzenia sprowadzenia niebezpieczeństwa szkody majątkowej w PKP Intercity w związku z aneksem do umowy.

Wejście do służby

Dart zadebiutował na trasie pasażerskiej 29 grudnia 2015 r. – jednostka ED161-004 obsłużyła połączenie IC Bystrzyca z Warszawy Zachodniej do Lublina. Następnego dnia Dart rozpoczął kursowanie na trasie Warszawa–Białystok.

Kolejne trasy uruchamiano stopniowo:

• 9 stycznia 2016 – Warszawa Wschodnia–Wisła Głębce, Białystok–Bielsko-Biała
• 11 stycznia 2016 – Warszawa Wschodnia–Katowice, Lublin–Katowice
• 23 stycznia 2016 – Warszawa Wschodnia–Wrocław Główny
• 30 stycznia 2016 – Lublin–Wrocław
• 30 kwietnia 2016 – Białystok–Jelenia Góra
• 11 czerwca 2017 – Warszawa–Zwardoń, Warszawa–Racibórz
• 10 grudnia 2017 – połączenia nocne
• 15 grudnia 2019 – Łódź Fabryczna–Warszawa Lotnisko Chopina

W pierwszym miesiącu eksploatacji Darty wykonały 247 kursów, przejechały ponad 69 000 km i przewiozły blisko 45 000 pasażerów. W ciągu pierwszych trzech lat służby pojazdy obsłużyły 11,5 mln pasażerów i przejechały 13,2 mln km.

Zaplecze serwisowe

We wrześniu 2015 r. ukończono budowę hali do obsługi Dartów na terenie ZNTK w Mińsku Mazowieckim (obecnie Pesa Mińsk Mazowiecki). Obiekt umożliwia prowadzenie przeglądów do poziomu P4 przez cały 15-letni okres umowy serwisowej. Tego rodzaju przetargi IT obejmowały m.in. dostawę systemów diagnostyki pokładowej i oprogramowania sterującego.

Problemy eksploatacyjne

Od stycznia do sierpnia 2016 r. Darty wykonały łącznie 5 552 kursy. Ponad 300 z nich było opóźnionych o ponad 10 minut, a ok. 120 o ponad 30 minut. Najczęstsze usterki dotyczyły systemu informowania o zamknięciu drzwi oraz problemów z łącznością między sprzęgniętymi jednostkami.

Pod koniec grudnia 2016 r. część Dartów musiała zostać zastąpiona składami wagonowymi z powodu usterek dławika w układzie napędowym.

Pojazd otrzymał natomiast prestiżowe wyróżnienia: nagrodę główną SITK RP na Trako 2015 oraz międzynarodową nagrodę iF Design Award 2016.

Rezygnacja z opcji zakupu

Umowa przewidywała możliwość zamówienia dodatkowych 10 Dartów w ciągu 3 lat od podpisania kontraktu. 23 maja 2017 r. termin opcji upłynął bezskutecznie – PKP Intercity nie złożyło zamówienia uzupełniającego. Pełna lista przetargów kolejowych z tego okresu pokazuje, że przewoźnik koncentrował się wówczas na innych inwestycjach taborowych.

Podsumowanie

Zamówienie na Darty pozostaje jednym z najciekawszych kontraktów w historii polskiego transportu kolejowego. Połączenie innowacyjnej konstrukcji z burzliwym przebiegiem realizacji – opóźnieniami, sporami o kary umowne i kontrowersjami wokół procedury homologacyjnej – stanowi cenny materiał do analizy zamówień publicznych w sektorze taboru. Mimo problemów Darty na stałe wpisały się w rozkład jazdy PKP Intercity i do dziś obsługują miliony pasażerów na kluczowych trasach dalekobieżnych.

Aktualne postępowania i historyczne zamówienia kolejowe udostępnia nasza przetargi wyszukiwarka.